Om het te laten regenen, geeft de magiër de aarde water

Referentie:

Maritain, Jacques - Morris, Mary, "Sign and Symbol", Journal of the Warburg Institute Vol. 1, No. 1 (Jul., 1937), pp. 1-11

Plaatskenmerk:

jstor.org
Mijn computer/filosofische bibliotheek

Extract:

"A sign therefore, not only causes knowledge, it makes existance - it is in itself cause. To make it rain, the magician will water the earth. The theory of mana among the Melanesians (avenda among the Iroquois, wakonda among the Sioux), as a force spread throughout nature in which all things participate in divers degrees, appears to be the result of subsequent reflection on this use of signs." (p. 8)

Commentaar:

Helemaal aan het begin van de ontwikkelinsgang van religie moet het geweest zijn als in bovenstaand citaat, zo stel ik mij voor, toen mensen nog middenin de natuur woonden, toen cultuur nog veel directer en herkenbaarder een herscheppen van natuur was.
In dit citaat lijkt de idee van een kracht die door de hele natuur is verspreid en waar alle dingen deel aan hebben te zijn geëvolueerd uit rituele praktijken, vooral door over het gebruik van tekens na te denken.
Het boeit me om hiernaar onderzoek te doen, want het zou ook andersom gegaan kunnen zijn, namelijk dat er ooit een tijd was waarin mensen nog zo dicht bij de natuur stonden dat zij zich in hogere mate dan in latere stadia één voelden met de natuur en dat ze dat gevoel van één te zijn met de dingen kwijt raakten naarmate ze taliger werden. De rituelen en symbolen zouden dan een rol hebben kunnen spelen in de neutralisering van deze verwijdering.

STAP 2: Relevant artikel via JSTOR

Reconstructie en waardering van het totale werk van Plessner

Referentie:

Pietrowicz, Stephan, Helmuth Plessner. Genese und System seines philosofisch-antropologischen Denkens, München: Alber, 1989, 537 p.

Plaatskenmerk:

FILO 148-N PLES PIET 92

Extract:

Und in "Die Frage nach der Conditio humana" von 1961 stellt Plessner vom biologischen Bauplan des Menschen her die Frage, wie "die Stellung des Menschen in der Welt in ihrer ganzen Dimensionenfülle, die vormenschlichen Grundstruktur des Menschen in ihm, die konstante conditio humana", zu fassen sei.

Commentaar:

Plessner zoekt naar dat wat de mens tot mens maakt. Hij doet dat vanuit het biologische bouwplan. Hij gaat daarbij zover dat hij de "voormenselijke grondstructuur" een plaats wil geven. Uiteindelijk zal hij de mens definiëren als "naturbedingte Un-natur".

Deze definitie spreekt mij zeer aan, met name vanwege de inherente dialectiek: wij mensen zijn geheel en al natuur en geheel en al niet natuur. Er is geen dualisme, wel dualiteit die spanning oplevert. Doordat wij ons bewust zijn van ons bewustzijn, zijn we nooit meer onbemiddeld wat we zijn. Wat we zijn, moeten we iedere keer weer opnieuw uitvinden. Die spanning in onszelf is misschien wel de bron van religie, maar ook van kunst, filosofie, wetenschap, kortom van cultuur.

Shintogoden en politiek

Referentie:

Ten Grotenhuis, Elizabeth, review of: Thal, Sarah, Rearranging the landscape of the gods. The politics of a pelgrimage site in Japan, 1573-1912, Chicago: University of Chicago Press, 2005, 410 p., in: History of religion 48 (2008) 1, p. 81

Plaatskenmerk:

FILO E 10 HIRE

Extract:

"She explores four aspects of the kami that contribute to this difficulty; the particularity of kami; the startling frequency with which kami change identities; their close association with myriad other kinds of powerfull beings; and the problem of applying Western religious concepts (...)"

Commentaar:

Kami zijn een soort goden, maar vallen niet samen met ons begrip 'goden'. Dat is de "moeilijkheid" waarvan in de eerste zin van dit citaat sprake is. Het gaat om shinto 'goden'. Mensen die geïnteresseerd zijn in interactie tussen politiek en religie zullen vooral iets aan dit boek hebben, aldus Ten Grotenhuis.
Naar het schijnt, hebben elkaar opvolgende machthebbers de kami steeds andere identiteiten gegeven, passend bij de manier waarop zij de bevolking naar hun hand wilden zetten. Het aanzien van de kami heeft er niet onder geleden.

Kami schijnen niet 1:1 met onze goden vergeleken te kunnen worden, maar ik kan mezelf er niet van weerhouden te denken aan de manier waarop ooit elementen uit de Romeinse en Germaanse religies door het opkomende christendom zijn gekerstend.

Aan deze zijde van de utopie

Referentie:

Plessner, Helmuth Diesseits der Utopie. Ausgewählte Beiträge zur Kultursoziologie, Herausgegeben von Düsseldorf : Diederich, 1966, 240 p.

Plaatskenmerk:

MAG-UIA-B 10601

Extract:

"Schon das Abstammungstheoretische Interesse verlangt eine Verinnerung des Abstands zwischen beiden, (...) Nicht weniger aufschlußreich wie Experimente an Tieren in Gefangenschaft sind die Beobachtungen auf freier Wildbahn, wie sie in den letzten Jahren Kortlandt und Goodall angestellt haben."

Commentaar:

De "Beitrage" met de titel "Zur Frage der Vergleichbarkeit tierischen und menschlichen Verhaltens" (blz. 181 – 189) stelt dat vergelijking van mens en dier antropomorfer wordt naarmate de diersoorten dichter bij de mens staan. Het gaat in op onderzoek naar gedrag van in het wild en als huisdier levende chimpansees (o.a. Goodall).
Het stelt ook dat wij het idee hebben dat we ons gemakkelijker in een ander mens kunnen verplaatsen dan in een dier doordat we lichamelijk op elkaar lijken.
Als menselijke eigenschappen noemt Plessner wederkerigheid en het vermogen het eigen spiegelbeeld te herkennen. Het dier zou een ontoereikend beeld van het eigen lichaam hebben en de eigen kop en het eigen gezicht niet eens zien. Hij verwijst voor een duiding hiervan naar zijn theorie van de (menselijke) “exzentrischen Positionalität” die hij uiteenzet in zijn “Die Stufen des Organischen und der Mensch”.