Reconstructie en waardering van het totale werk van Plessner

Referentie:

Pietrowicz, Stephan, Helmuth Plessner. Genese und System seines philosofisch-antropologischen Denkens, München: Alber, 1989, 537 p.

Plaatskenmerk:

FILO 148-N PLES PIET 92

Extract:

Und in "Die Frage nach der Conditio humana" von 1961 stellt Plessner vom biologischen Bauplan des Menschen her die Frage, wie "die Stellung des Menschen in der Welt in ihrer ganzen Dimensionenfülle, die vormenschlichen Grundstruktur des Menschen in ihm, die konstante conditio humana", zu fassen sei.

Commentaar:

Plessner zoekt naar dat wat de mens tot mens maakt. Hij doet dat vanuit het biologische bouwplan. Hij gaat daarbij zover dat hij de "voormenselijke grondstructuur" een plaats wil geven. Uiteindelijk zal hij de mens definiëren als "naturbedingte Un-natur".

Deze definitie spreekt mij zeer aan, met name vanwege de inherente dialectiek: wij mensen zijn geheel en al natuur en geheel en al niet natuur. Er is geen dualisme, wel dualiteit die spanning oplevert. Doordat wij ons bewust zijn van ons bewustzijn, zijn we nooit meer onbemiddeld wat we zijn. Wat we zijn, moeten we iedere keer weer opnieuw uitvinden. Die spanning in onszelf is misschien wel de bron van religie, maar ook van kunst, filosofie, wetenschap, kortom van cultuur.

Aan deze zijde van de utopie

Referentie:

Plessner, Helmuth Diesseits der Utopie. Ausgewählte Beiträge zur Kultursoziologie, Herausgegeben von Düsseldorf : Diederich, 1966, 240 p.

Plaatskenmerk:

MAG-UIA-B 10601

Extract:

"Schon das Abstammungstheoretische Interesse verlangt eine Verinnerung des Abstands zwischen beiden, (...) Nicht weniger aufschlußreich wie Experimente an Tieren in Gefangenschaft sind die Beobachtungen auf freier Wildbahn, wie sie in den letzten Jahren Kortlandt und Goodall angestellt haben."

Commentaar:

De "Beitrage" met de titel "Zur Frage der Vergleichbarkeit tierischen und menschlichen Verhaltens" (blz. 181 – 189) stelt dat vergelijking van mens en dier antropomorfer wordt naarmate de diersoorten dichter bij de mens staan. Het gaat in op onderzoek naar gedrag van in het wild en als huisdier levende chimpansees (o.a. Goodall).
Het stelt ook dat wij het idee hebben dat we ons gemakkelijker in een ander mens kunnen verplaatsen dan in een dier doordat we lichamelijk op elkaar lijken.
Als menselijke eigenschappen noemt Plessner wederkerigheid en het vermogen het eigen spiegelbeeld te herkennen. Het dier zou een ontoereikend beeld van het eigen lichaam hebben en de eigen kop en het eigen gezicht niet eens zien. Hij verwijst voor een duiding hiervan naar zijn theorie van de (menselijke) “exzentrischen Positionalität” die hij uiteenzet in zijn “Die Stufen des Organischen und der Mensch”.